Zvjezdani skupovi

Većina zvijezda koje vidimo na nebu su binarni (dvojni) sistemi ili višestruki sistemi zvijezda. Binarne i višestruke zvijezde predstavljaju sistem od dvije ili više zvijezda koje su toliko međusobno blizu da se kreću jedna oko druge, odnosno, da se okreću oko zajedničkog težišta na eliptičnim putanjama (zajednički centar mase). To znači da je naš (solarni) sistem (1 zvijezda, Sunce) više anomalija nego pravilo.

Skoro svaka zvijezda koju vidimo na nebu je veća i luminoznija (misli se na apsolutni luminozitet koji zavisi od radijusa zvijezde i njene površinske temperature) od Sunca. A Sunce ima veći luminozitet od 85% zvijezda u Mliječnom putu. Inače,opseg luminoziteta zvijezda je veliki, pa su tako tzv. crveni patuljci i do 50,000 puta manje luminozni od Sunca, a zvijezde nazvane super-divovi mogu biti i do 1,000,000 puta luminoznije od Sunca (Wolf-Rayet zvijezde imaju luminozitet i do 8,7 miliona puta veći od Sunca, temperature do 200 000K, i mase do 315 puta veće od mase Sunca). Na osnovu luminoziteta mogu se procjeniti i mase zvijezda, i otprilike važi zakonitost da ako je masa neke zvijezde 2x veća u odnosu na neku drugu zvijezdu, njen luminozitet je veći za oko 10x. Ekstremno velikih zvijezda na nebu nema mnogo jer je njihov “životni vijek” dosta kraći od stabilnih, manjih zvijezda kao što je npr. Sunce.

Zvjezdana skupina je skupina je zvijezda koje zajedno drži gravitacija, a koje su ista porijekla i koja se kreće u galaktičkom gravitacijskom polju kao jedna cjelina. Neki zvjezdani skupovi također sadrže osim zvijezda i oblake međuzvjezdanog plina i/ili međuzvjezdane prašine.

Po svojoj morfologiji, historijski ih dijelimo na dvije vrste: kuglaste i otvorene. Juna 2011. godine se spomenula nova vrstu skupova, koji imaju osobine obje vrste.

Skupina zvijezda koje ne vezuje gravitacija ili slabo vezanih mladih zvijezda, povezanih općim izvorom, nazivamo zvjezdanim asocijacijama. Odnosno, radi se o zvjezdanom skupu čije zvijezde potiču od istog izvora, ali postale su gravitacijski nevezane, i još uvijek se skupa kreću kroz svemir. Identificiramo ih po vektorima zajedničkog kretanja i dobi, te po hemijskim osobinama.

Plejade (M45)

Svemir je sve samo ne crn. Plejade su prelijepi otvoreni skup zvijezda koji sadrži većinom zvijezde tipa B i nalazi se u sazviježđu Bik. Jedan je od nama najbližih zvjezdanih skupova i lako se prepoznaje na noćnom nebu. Skupom dominiraju vruće plave i ekstremno luminozne zvijezde koje su se formirale u posljednjih 100 miliona godina. Zvijezde prolaze kroz prašinu koja formira blijedu refleksionu maglinu. Numeričke simulacije pokazuju da su Plejade vjerovatno formirane iz konfiguracije koja podsjeća na Orionovu maglinu (M42).

Astronomi predviđaju da će skup M45 preživjeti još nekih 250 miliona godina nakon čega će doći do disperzije zbog gravitacionih interakcija u blizini. Uživajte u njima dok su tu

1.jpg

Lokacija i datum: Sarajevo, dec. 2014..
Oprema: NEQ6, SW APO 120mm, Canon 500D
Obrada: Nebulosity, Pixinsight, Photoshop

M45.jpg

Lokacija i datum: Sarajevo, 31.10.2016.
Oprema: SW Star Adventurer, 50/330mm APO, Canon 1100D mod
Vođenje: QHY-5II, PHD
Ekspozicija: ukupno 100min (Raw, ISO 200)
Obrada: Maxim dl, Pixinsight, Photoshop

 

 

M3

Globular cluster of stars, M3

M3 kuglasti skup zvijezda, snimljen iz okoline Sarajeva (Miševići), 25. 04. 2015.

Snimljen sa 900mm APO refraktorom f/7.5, FF FT 0.85x, Canon 500D.

Obrada: DSS, Photoshop

Messier 3 (NGC 5272) je kuglasti skup u sazviježđu Lovački psi. Otkrio ga je Charles Messier 1764. godine, a prvi u zvijezde razlučio William Herschel 1784. godine.

M3 je jedan od najspektakularnijih kuglastih skupova. Sastoji se od gotovo pola miliona zvijezda od čega ih je 212 promjenljivog sjaja. Prividna magnituda ovog skupa je +6.2, a ugaoni promjer je 18′. Na udaljenosti od 33,900 svj. godine to odgovara sjaju 300,000 puta većem od Sunčeva i stvarnom promjeru od 180 svj. godina. Procjenjuje se da je masa kuglastog skupa oko 245,000 puta veća od Sunčeve. Starost skupa je procijenjena na 11.4 milijarde godina.Zbog velikog prividnog sjaja, M3 je moguće vidjeti i golim okom u tamnoj noći, daleko od rasvijete i gradova. Kroz dvogled izgleda kao mutna zvijezda, a gledan teleskopom sa 76 mm objektivom, M3 pokazuje naznake razlučivanja. Teleskop od 150 mm u stanju je razlučiti vanjske dijelove skupa. Za potpuno razlučivanje skupa M3 i njegove jezgre, potreban je teleskop s 300 mm objektivom.

M44 (Otvoreni zvjezdani skup Jaslice, Košnica)

M44-Beehive-GlavnaDetalji snimka: ISO 800, M mode, RAW, tri ekspozicije od po 180 s, 360 s i 90 s. Ukupno 10,5 minuta ekspozicije.

Messier 44 (M44 ili NGC 2632) je otvoreni zvjezdani skup u sazviježđu Rak. Poznat je još po imenom Jaslice ili Košnica. Skup je vidljiv golim okom i poznat je bio još Grcima. Prvo teleskopsko promatranje izveo je Galileo Galilei. Galileo je skup razlučio na zvijezde (nabrojio ih je 36). Charles Messier uvrstio ga je u svoj katalog 4 marta 1769. godine.

Starost skupa je procijenjena na 730 miliona godina. Njegova starost i smjer kretanja poklapa se s otvorenim skupom Hijade u sazviježđu Bik. Vjeruje se da su M44 i Hijade nastale u isto vrijeme iz istog međuzvjezdanog oblaka prašine i plina.

Udaljenost ovog zvjezdanog skupa je oko 577 svjetlosnih godina. Njegov prividni promjer je 1,5 stepeni što odgovara stvarnom promjeru od oko 15 svjetlosnih godina. Dosad je otkriveno oko 200 zvijezda koje pripadaju skupu premda bi ta brojka mogla porasti na 350. Skup sadrži nekoliko crvenih i bijelih divova.

Najsjanije zvijezde u skupu su plave zvijezde prividnog sjaja magnitude od + 6 do + 6,5.

Messier 44 ima prividni sjaj od magnitude + 3,7. U tamnijim noćima lako je uočljiv kao mrljica u središtu sazviježđa Rak. Manji dvogled bit će dovoljan da razluči skup na pojedine zvijezde. Veći dvogledi i manji teleskopi pokazat će veći broj zvijezda. Veliki teleskopi kvare dojam skupa jer ne stane u njihovo vidno polje zbog velikog prividnog promjera.

M67

M67-Glavna

Detalji snimka: ISO 800, M mode, RAW, 11 ekspozicija od po 120 s, 240 s, 360 s, 180 s, 180 s, 180 s, 180 s, 180 s, 180 s, 180 s i 180 s. Ukupno 45 minuta ekspozicije.

Messier 67 (M67 ili NGC 2682) je otvoreni zvjezdani skup u sazviježđu Rak. Otkrio ga je Johann Gottfried Koehler 1779.godine, a Charles Messier ga je samostalno otkrio godinu dana kasnije i dodao u katalog.

M67 se nalazi oko 2700 svjetlosne godine od Zemlje. Skup se proteže oko 30′ na nebu ili 23 svj. godine u stvarnosti. Starost skupa je velika, između 3,2 i 5 milijardi godina. Novije procjene govore o starosti od 4 milijarde godina. M67 nije najstariji otvoreni skup u galaksiji ali pripada među starije. Gravitacijska privlačnost među zvijezdama otvorenih skupova nije velika i oni se u većini slučajeva dezintergriraju u roku od milijardu godina.

M67 se detaljno istražuje i proučava ali unatoč tome, njegova svojstva se znatno razlikuju od izvora do izvora. Danas se smatra da je skup star 4 milijarde godina, da sadrži oko 150 bijelih patuljaka i ima ukupnu masu od 1080 do 1400 sunčevih.

Skup sadrži više od 100 zvijezda sličnih Suncu i mnogo crvenih divova. Ukupan broj zvijezda je procijenjen na oko 500. Zbog sličnosti zvijezda u skupu, M67 se detaljno proučava u svrhu razvoja modela evolucije zvijezda.

M67 ima prividni sjaj od magnitude + 6,1. Lako ga je uočiti u 10×50 dvogledu ali zvijezde su većinom tamnije od magnitude + 10 pa nisu vidljive u dvogledu. U 200 mm teleskopu moguće je vidjeti preko 50 zvijezda na prostoru ugaone širine od 20 do 30′.

M13

M13 - Great Hercules cluster

Veliki Herkulov Skup (M13) – nekoliko stotina hiljada zvijezda, snimljen 13. 08. 2015 u okolini Sarajeva.

Zanimljivost: godine 1974. radioteleskop u Arecibu je poslao poruku poruku mogućim „stanovnicima“ neke planete u tom zvjezdanom skupu.Desno (dole) na slici nalazi se spiralna galaksija NGC 6207, udaljena oko 39 miliona svj. godina od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Herkul.

Oprema: SW APO 120mm f/7.5, FR FF 0.85x, NEQ 6 Pro, Canon 350D mod, QHY 5L-II
Softveri za vođenje: PHD
Vrijeme integracije: 5 min
Obrada: Nebulosity, Pixinisght LE, Photoshop

Messier 13 (M13 ili NGC 6205) ili tzv. Veliki Herkulov Skup je kuglasti skup otkriven 1714. godine. Skup je otkrio Edmond Halley, a Charles Messier ga je uvrstio u katalog 1. juna 1764. godine.Messier 13 se nalazi u sazviježđu Herkul, na udaljenosti od 25,100 svj. godina. Prividni promjer skupa je 20′ što na toj udaljenosti odgovara linearnim dimenzijama od 146 svj. godina. Skup se sastoji od nekoliko stotina hiljada zvijezda. Prema njegovoj jezgri, koncentracija zvijezda je 500 puta veća nego u okolici Sunčevog sistema. Dosad su u skupu otkrivene 33 promjenjive zvijezde od kojih je najsjajnija zvijezda V11 sa prividnim sjajem od + 11.95 magnituda. Messier 13 se kroz prostor kreće brzinom od 245.6 km/s i trenutno nam se približava.

Messier 13 je poznat po ljepoti kada se promatra teleskopom. Njegov prividni sjaj iznos +5.8 magnituda što znači da ga je moguće vidjeti golim okom u tamnim noćima, daleko od ulične rasvjete. Lako ga je primijetiti u dvogledu kao sjajnu mutnu mrlju. U manjim teleskopima moguće je nazrijeti granulaciju pri rubovima, a teleskopi s objektivima od 100 – 150 mm razlučuju najsjajnije zvijezde pri rubovima. Veći teleskopi, s objektivima od 200 do 250 mm razlučuju rubove i djelomično jezgru. Veliki amaterski teleskopi mogu u potpunosti razlučiti skup. Zanimljiva pojava su 4 regije siromašne zvijezdama u skupu i mogu se uočiti vizualno.

Zvijezda Alkaid

star-alkaid-eta-ursae-majoris.jpg

Alkaid (Benetnaš, Eta Ursae Majoris), snimljena iznadSarajeva. Svjetla tačka ispod nje je galaksija Vrtlog (M51).

“Eta Ursae Majoris (Eta UMa, η Ursae Majoris, η UMa) is a star in the constellation Ursa Major. It has the traditional names Alkaid (or Elkeid) and Benetnash (Benetnasch). Alkaid is the most eastern (leftmost) star in the Big Dipper (Plough) asterism. However, unlike most stars of the Big Dipper, it is not a member of the Ursa Major moving group. With an apparent visual magnitude of +1.84, it is the third brightest star in the constellation and one of the brightest stars in the night sky.

This is a 10-million-year-old B-type main sequence star with a stellar classification of B3 V. Since 1943, the spectrum of this star has served as one of the stable anchor points by which other stars are classified. It has six times the mass of the Sun and 3.4 times the Sun’s radius. Eta Ursae Majoris is radiating around 1,35 times as much luminosity as the Sun from its outer atmosphere at an effective temperature of about 16,823 K, giving it the blue-white hue of a B-type star.”

Zvijezda Ksi Cygni

xi-cygni-and-north-american-nebula.jpg

Područje oko zvijezde Ksi Cygni (ξ Cyg), narandžastog superdiva u sazviježđu Labud. Ksi Cygni zvijezda je udaljena oko 840 svj. godina od Zemlje, i spada među 370 najsjajnijih zvijezda na nebu, sa vizuelnom magnitudom od 3.72. Kreće se kroz galaksiju brzinom od 21.5 km/s u odnosu na Sunce. Na slici se primjetiti blijeda maglina koja predstavlja dio magline NGC 7000 (maglina Sjeverna Amerika).

Oprema: APO SW 120mm f/7.5, FR-FF 0.85x, NEQ 6, Canon 350D, Laptop, QHY 5-II kamera
Vrijeme integracije: 1h (31 x 130 sec) + „dark“ + „flat“ + „bias“ frejmovi
Obrada: Nebulosity, Gradient Exterminator, Pixinsight LE, Photoshop

Slike u većem formatu možete pogledati na ASTROBIN i FLICKR.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s