Galaksije

Galaksija je velika nakupina zvijezda koje se drže na okupu međusobnim gravitacijskim privlačenjem. Postoji više tipova galaksija po veličini i po obliku. Najmanje su galaksije patuljci sa oko 100.000 zvijezda, dok na drugom kraju skale postoje gigantske galaksije sa oko 3000 milijardi zvijezda.

Historijski, galaksije su dijeljene prema njihovom prividnom izgledu (što se često naziva vizuelnom morfologijom). Čest oblik je eliptična galaksija, sa vitkim eliptičnim profilom. Spiralne galaksije su gomile u obliku diskova sa zakrivljenim, prahovitim kracima. Galaksije nepravilnih i neobičnih oblika poznate su pod nazivom neobičnih galaksija i tipično proizlaze iz raskida izazvanih gravitacijskim privlačenjima susjednih galaksija. Takva međudjelovanja bliskih galaksija, koja na kraju mogu prerastati u stapanja galaksija, mogu potaknuti epizode znatno pojačanog stvaranja zvijezda i proizvesti ono što se naziva starburst galaksijom. Male galaksije koje ne posjeduju povezanu strukturu također se nazivaju nepravilnim galaksijama.

U vidljivom svemiru vjerovatno ima više od 100 milijardi (1011) galaksija. Prečnici većine galaksija kreću se između 1000 i 100.000 parseka i obično ih međusobno razdvajaju milioni parseka (ili megaparseci). Međugalaktički prostor (prostor između galaksija) ispunjen je razrijeđenim gasom, čija je gustoća manja od jednog atoma po kubnom metru. Velika većina galaksija organizirana je u hijerarhijskim društvima koja se nazivaju skupovima, koji se opet, dalje, mogu združivati u superskupove. Te veće strukture općenito se raspoređuju u plohe i niti koje se prostiru nepreglednim svemirskim prazninama.

Iako još uvijek nedovoljno shvaćena, tamna materija, čini se, učestvuje sa 90% u masi većine galaksija. Posmatranja ukazuju na to, da bi u središtima većine, ako ne i svih galaksija, mogle postojati supermasivne crne rupe. Pretpostavlja se da bi one mogle biti osnovnim uzrokom aktivnih galaktičkih jezgara pronađenih u središtima nekih galaksija. Čini se da galaksija Mliječni put u svojoj jezgri udomljuje najmanje jedan takav objekt.

Vrste galaksija po obliku

Grupa galaksija Leo I (M95, M96, M105, NGC 3384, NGC 3389…)

Leo-I-grupa---glavnoDetalji snimka: ISO 800, M mode, RAW, 12 ekspozicija od po 300 s. Ukupno 60 minuta ekspozicije. Dole su prikazani nazivi i položaji pojedinih galaksija (astrometry.net). Posebno je zanimljiva spiralna prečkasta galaksija M95.

Leo I astrometija

Na slici dole dat je prikaz položaja Leo I grupe u lokalnoj grupi galaksija.

5_Local_Galactic_Group_(ELitU)

Messier 95 (M95 ili NGC 3351) je prečkasta spiralna galaksija u sazviježđu Lav. Na slici je to galaksija sasvim desno. Galaksiju je otkrio Pierre Méchain 20. marta 1781. godine. Charles Messier ju je u katalog unio 4 dana kasnije kao 95. objekt.

M95 je pripadnica grupa galaksija Leo I u sazviježđu Lav. Grupa se sastoji od između 8 i 24 galaksije na udaljenosti od 33 miliona svjetlosnih godina. M95 se također nalazi na udaljenosti od 33 miliona svj. godina. Njene prividne dimenzije od 7,3′ x 4,4′ odgovaraju stvarnim dimenzijama od 70000 x 42000 svj. godina. Galaksija je svojim dimenzijama za trećinu manja od naše Mliječne staze. Prividni sjaj galaksije je magnitude + 9,7 što znači da je njen stvarni sjaj magnitude – 20,3. Sjaj M95 je upola manji od naše Mliječne staze.

Jezgra galaksije je okružena prstenastom regijom promjera 2000 svj. godina u kojoj se odvija formiranje zvijezda.

Nedavno je u galaksiji otkrivena supernova SN 2012AW.

Galaksija je zahvalna za amaterska promatranja jer se može lako uočiti njena struktura. Već se sa 200 mm teleskopom pod tamnim nebom može uočiti sjajna jezgra galaksije i prstenasta struktura oko nje. Vizualno, galaksija ima dimenzije od 2,5′ x 2,5′.

Messier 96 (M96 ili NGC 3368) je spiralna galaksija u sazviježđu Lav, blizu M95. Otkrio ju je Pierre Méchain 20. marta 1781. godine, zajedno s M95. Charles Messier dodao ju je u katalog 4 dana kasnije.

M96 je dominantna članica grupe galaksija Leo I. Grupa se sastoji, kao što je rečeno, od 8 do 24 galaksije na udaljenosti od 33 miliona svjetlosnih godina i podskup je velikog skupa Virgo, tj lokalnog Superskupa.

M96 se nalazi na udaljenosti od 31 miliona svj. godina. Njene prividne dimenzije su 7,8′ x 5,2′, a stvarne su 70000 x 47000 svjetlosnih godina. Svojim dimenzijama je za trećinu manja od naše Mliječne staze. Na fotografijama duže ekspozicije moguće je pratiti izdanke spiralnih krakova do udaljenosti od 9′ što znači da galaksija doseže 80 000 svjetlosnih godina u dimenzijama. Prividni sjaj galaksije je magnitude + 9,3, a stvarni sjaj magnitude – 21. Sjaj M96 je za oko 10% veći od sjaja naše galaksije.

Supernova SN 1998bu otkrivena je 1998. godine u ovoj galaksiji. Na vrhuncu supernova je dosegla prividni sjaj od + 11,8 magnituda ili 1/10 sjaja galaksije.

M96 je jedna od prvih galaksija kod kojih je otkrivena spiralna struktura. Strukturu galaksije je otkrio Lord Rosse 1850. godine.

Za razliku od susjedne M95, M96 ne otkriva lagano svoju strukturu. U 200 mm pod tamnim nebom moguće je vidjeti umjereno sjajnu maglicu s izraženom jezgrom. Vizualni promjer galaksije u 200 mm-skom teleskopu je 2′.

Messier 105 (M105 ili NGC 3379) je eliptična galaksija u sazviježđu Lav. Galaksiju je otkrio Pierre Méchain 1781. godine ali je tek 1783. godine objavio otkriće. Objekt je naknadno dodan u Messierov katalog.

M105 je eliptična galaksija udaljena oko 32 miliona svjetlosnih godina od nas. Njen promjer je oko 50000 svjetlosnih godina, ali stvarni promjer nije poznat jer ne znamo orijentaciju duže ose elipsoida galaksije. Galaksija ne posjeduje neka posebna svojstva  – toliko je obična da služi kao standardni klasični primjer eliptične galaksije. Zbog svog pravilno raspoređenog površinskog sjaja postala je fotometrijski standard. Ukupni sjaj galaksije je ravan sjaju naše galaksije.

M105 je takođe jedna od članica grupe galaksije Leo I, grupe galaksije koju još čine dominantna M96 i M95.

M105 nije osobito zanimljiva galaksija za promatranje kao i većina eliptičnih galaksija. U 200 mm teleskopu može se vidjeti kao jednolika mrlja kojoj pravilno opada sjaj prema rubovima.

Pored M105 lijevo na slici je i NGC 3384 (NGC 3371), eliptična galaksija u sazviježđu Lav. Ispod njih je NGC 3389.

M31

M31-4.jpg

Lokacija i datum: Sarajevo, 31.10.2016.
Oprema: SW Star Adventurer, 50/330mm APO (crop), Canon 1100D mod
Vođenje: QHY-5II, PHD
Ekspozicija: ukupno 110min (Raw, ISO 1600)
Obrada: Registar, Pixinsight, Photoshop

Više o objektima na slici: http://www.astrobin.com/225508/B/

Malo o našoj komšinici Andromedi:

Za početak, šta mislite koliko daleko od nas je Andromeda, najveća i najbliža galaksija koju vidimo golim okom?

Recimo to ovako – astronautima kojima je trebalo samo 3 dana da stignu do Mjeseca trebalo bi 500 milijardi godina da dođu do Andromede. Sada gledamo Andromedu kakva je bila prije više od 2 miliona godina, tj. gledamo najdalju strukturu koje naše oči mogu vidjeti.

Inače, Andromeda (Messier 31, NGC 224) je grandiozna spiralna galaksija, udaljena 2,5 miliona svjetlosnih godina od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Andromeda. M31 je najbliža spiralna galaksija našoj galaksiji Mliječni put. Prijašnje procjene dimenzija Andromede su iznosile 70000 do 120000 svjetlosnih godina ali su nova promatranja otkrila nove dijelove zvjezdanog diska i udvostručile stare procjene. Prema njima, u svom najširem dijelu Andromeda se proteže na 220000 svjetlosnih godina.

Broj zvijezda u Andromedi je znatno veći nego u našoj galaksiji. Rezultat toga je dvostruko veći ukupan sjaj cijele galaktike od našeg Mliječnog puta. Treba napomenuti da je brzina stvaranja zvijezda u našoj galaksiji višestruko veća nego u Andromedi.

Andromeda je prema nama nagnuta 77° (gdje bi 90° bio pogled s strane). Analize presjeka Andromede otkrile su uvijanje galaksije u obliku slova “S”. Uzrok tome su vjerojatno sudari s satelitskim galaksijama. Spiralni krakovi Andromede su uvijeni, ali i šire razmješteni nego u Mliječnom putu.

Prosječan razmak između krakova je 13000 svjetlosnih godina i mogu se pratiti do udaljenosti od 1600 svjetlosnih godina od jezgre. Zanimljiva pojava je prsten prašine na udaljenosti do 32000 svjetlosnih godina od središta Andromede. Prsten je hladan pa nije vidljiv na snimkama u vidljivom svjetlu.

U vanjskim dijelovima Andromede se nalazi 460 kuglastih skupova. Najsjajniji od njih, nazvan Mayall II, najsjajniji je kuglasti skup u Lokalnom jatu galaksija.

Jezgra Andromede je veoma kompaktan objekt okružen nakupinom starih zvijezda. Središnji dio galaksije donekle sliči na kuglasti skup, premda višestruko sjajniji. HST je sa svojim snimkama otkrio da se Andromedina jezgra sastoji od dvostrukog objekta čiji su članovi razmaknuti tek 5 svjetlosnih godina. Na osnovu toga je izračunata masa središnje crne rupe koja iznosi 10e8 sunčevih masa.

U satelitske galaksije Andromede pripadaju Messier 32 i Messier 110, vidljive na priloženoj fotografiji. Nešto dalje nalaze se još dvije satelitske galaksije, NGC 147 i NGC 185. Postoji mogućnost da se i Messier 33 nalazi pod snažnim gravitacijskim uticajem Andromede.

Andromeda je jedan od najzahvalnijih objekata za promatranje. Njen prividni sjaj iznosi +3,5 magnituda i u umjereno tamnim noćima moguće je vidjeti golim okom kao oblačak. Dvogled će Andromedu pokazati kao elipsasti oblak dimenzija 3°x1° s sjajnom jezgrom. Teleskop s malim povećanjem će lijepo uokviriti Andromedu s njenim pratiljama, M32 i M110. Veći teleskop, od 150 mm, može u tamnim noćima pokazati pruge prašine. Uz pomoć teleskopa s promjerima objektiva iznad 250 mm, može se pronaći i nekoliko najsjajnijih kuglastih skupova ili NGC 206, golemi zvjezdani oblak.

Mozaik Andromede (M31)

m31-zadnja.jpg

Lokacija i datum: Sarajevo, 30.07.2016.
Oprema: SW APO 120mm/900mm, NEQ6, Canon 350D mod, FR FF 0,85x
Vođenje: QHY-5II, PHD 2
Ekspozicija: 45 min
Obrada: Nebulosity, Pixinsight, Kolor Autopano Giga, Photoshop, Lightroom

Koliko daleko od nas je Andromeda, najveća i najbliža galaksija koju vidimo golim okom?

Astronautima kojima je trebalo samo 3 dana da stignu do Mjeseca trebalo bi 500 milijardi godina da dođu do Andromede. Sada gledamo Andromedu kakva je bila prije više od 2 miliona godina, tj. gledamo najdalju strukturu koje naše oči mogu vidjeti.

Andromeda (Messier 31, NGC 224) je grandiozna spiralna galaksija, udaljena 2,5 miliona svjetlosnih godina od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Andromeda. M31 je najbliža spiralna galaksija našoj galaksiji Mliječni put. Prijašnje procjene dimenzija Andromede su iznosile 70000 do 120000 svjetlosnih godina ali su nova promatranja otkrila nove dijelove zvjezdanog diska i udvostručile stare procjene. Prema njima, u svom najširem dijelu Andromeda se proteže na 220000 svjetlosnih godina.

Broj zvijezda u Andromedi je znatno veći nego u našoj galaksiji. Rezultat toga je dvostruko veći ukupan sjaj cijele galaktike od našeg Mliječnog puta. Treba napomenuti da je brzina stvaranja zvijezda u našoj galaksiji višestruko veća nego u Andromedi.

Andromeda je prema nama nagnuta 77° (gdje bi 90° bio pogled s strane). Analize presjeka Andromede otkrile su uvijanje galaksije u obliku slova “S”. Uzrok tome su vjerojatno sudari s satelitskim galaksijama. Spiralni krakovi Andromede su uvijeni, ali i šire razmješteni nego u Mliječnom putu.

Prosječan razmak između krakova je 13000 svjetlosnih godina i mogu se pratiti do udaljenosti od 1600 svjetlosnih godina od jezgre. Zanimljiva pojava je prsten prašine na udaljenosti do 32000 svjetlosnih godina od središta Andromede. Prsten je hladan pa nije vidljiv na snimkama u vidljivom svjetlu.

U vanjskim dijelovima Andromede se nalazi 460 kuglastih skupova. Najsjajniji od njih, nazvan Mayall II, najsjajniji je kuglasti skup u Lokalnom jatu galaksija.

Jezgra Andromede je veoma kompaktan objekt okružen nakupinom starih zvijezda. Središnji dio galaksije donekle sliči na kuglasti skup, premda višestruko sjajniji. HST je sa svojim snimkama otkrio da se Andromedina jezgra sastoji od dvostrukog objekta čiji su članovi razmaknuti tek 5 svjetlosnih godina. Na osnovu toga je izračunata masa središnje crne rupe koja iznosi 10e8 sunčevih masa.

U satelitske galaksije Andromede pripadaju Messier 32 i Messier 110, vidljive na priloženoj fotografiji. Nešto dalje nalaze se još dvije satelitske galaksije, NGC 147 i NGC 185. Postoji mogućnost da se i Messier 33 nalazi pod snažnim gravitacijskim uticajem Andromede.

Andromeda je jedan od najzahvalnijih objekata za promatranje. Njen prividni sjaj iznosi +3,5 magnituda i u umjereno tamnim noćima moguće je vidjeti golim okom kao oblačak. Dvogled će Andromedu pokazati kao elipsasti oblak dimenzija 3°x1° s sjajnom jezgrom. Teleskop s malim povećanjem će lijepo uokviriti Andromedu s njenim pratiljama, M32 i M110. Veći teleskop, od 150 mm, može u tamnim noćima pokazati pruge prašine. Uz pomoć teleskopa s promjerima objektiva iznad 250 mm, može se pronaći i nekoliko najsjajnijih kuglastih skupova ili NGC 206, golemi zvjezdani oblak.

Dole je slika Andromede(M31), snimljena 01.11.2015., obrađena novom tehnikom

Andromeda (M31)

Budući da sam tu noć snimao samo velike ekspozicije (po 10 min), što je uz naše svjetlosno zagađenje i maglu, zadavalo probleme softverima za automatsko stakiranje (Nebulosity, DSS, Pixinsight), odlučio sam ići pješice sa obradom, da probam izvući više detalja i boje. Rezultat je slika sa mnogo više detalja, kontrasta i boja nego ranije.

Novi postupak obrade:
1) Obrada sirovih RAW snimaka u Adobe Camera Raw (smanjiti hromatsku aberaciju, smanjiti vinjetiranje, sharpening, noise reduction, curves, contrast, vibrance), sinhronizacija istih i eksportovanje u .tiff format.
2) Stakiranje i kalibracija u softveru Registar (odlično optimizovan softver za ovaj zadatak, vrlo brz, ali i malo poskup).
3) Završna obrada u Photoshopu (White Balance, Non-Linear Stretch, Neutralize Sky Background, Flatten the Field (gradient Xterminator), Set the Black Point, Fix Cosmetic Imperfections, Enhance Mask Highlights, Enhance Shadows, Enhance the Color, Reduce Noise, Sharpen, Screen Mask Invert, High-Pass Filtering, Save for web (sa već definisanim ICC profilom).

Na ovaj način mogu se iskoristiti svi astro snimci, bez obzira na dužinu ekspozicije, pri čemu se dobija više detalja na konačnoj fotografiji.

M81 i M82

M81-i-M82-3.jpg

“Bodeova” galaksija (M81) i galaksija “Cigara” (M82)
Lokacija snimanja: Sarajevo
Oprema: NEQ6, SW 120mm APO, Canon 500D
Vođenje: QHY-5II, PHD
Ekspozicija: 110 min
Obrada: Nebulosity, Pixinsight, Photoshop
Galaksije M81 i M82 su u davnoj prošlosti bile u interakciji. Galaksija M81 je spiralna galaksija u sazviježđu Veliki medvjed. Zbog njene blizine, tek je 11.8 milijuna svj. godina udaljena od nas, velikih dimenzija i aktivne jezgre, M81 je popularna galaksija za proučavanje. M81 je jedan od najboljih primjera spiralne galaksije. Njeni krakovi se spiralno pružaju gotovo savršeno do samog centra. Prividni promjer M81 je 26.9′ x 14.1′ što odgovara linearnom promjeru od 94,000 svj. godina. Svojim dimenzijama M81 je tek neznatno manja od naše Mliječne staze. M81 je treća najsjajnija galaksija na sjevernom nebu. Od nje su sjajnije samo g. Andromeda (M31) i g. Trougao (M33).
Galaksija M82 je nepravilna galaksija (tip Starburst – unutar kojih se ubrzano stvaraju zvijezde), takođe u sazviježđu Veliki medvjed. Galaksiju vidimo bočno pa nije pouzdano poznat njen oblik. Nepravilan oblik M82 posljedica je bliskog susreta s M81 koji se odigrao prije 100 miliona godina. U tom procesu manja galaksija M82 doživjela je naglo urušavanje oblaka plina i prašine zbog plimnih sila masivnije M81 galaksije. Direktna posljedica urušavanja oblaka je ubrzano formiranje zvijezda. U bliskoj budućnosti pojavit će se val eksplozija supernova, mladih masivnih zvijezda koje su nastala nedavno ili nastaju danas. Udaljenost između M81 i M82 danas je oko 300,000 svj. godina.

M101

Grandiozna galaksija M101 (Galaksija Vatreno Kolo/Pinwheel Galaxy).

Na donjoj desnoj strani slike je i zanimljiva patuljasta galaksija NGC 5474.

Lokacija i datum: Sarajevo, 04.08.2016.
Oprema: SW APO 120mm/900mm, NEQ6, Canon 350D mod, FR FF 0,85x
Vođenje: QHY-5II, PHD
Ekspozicija: 40 min
Obrada: Nebulosity (stakiranje), Pixinsight (glavna obrada), Photoshop (uklanjanje prašine sa senzora), Lightroom (peglanje šuma)

M101-jpeg manja iz photoshopa

Messier 101 je grandiozna spiralna galaksija u sazviježđu Veliki medvjed. Galaksiju je otkrio Pierre Méchain 27. marta 1781. godine. Svoje otkriće prijavio je kolegi i prijatelju Charlesu Messieru koji je galaksiju upisao u svoj katalog kao 101. objekt.Lord Rosse je 1850. godine, promatrajući galaksiju, uočio njenu spiralnu strukturu. Time je M101 postala jedna od prvih 14 galaksija kod kojih je otkrivena spiralna struktura.

M101 je relativno bliska galaksija. Nalazi se na udaljenosti od oko 21 miliona svj. godina od nas (1.986705×10+14 Km). Njen prividni promjer je tek nešto manji od Mjesečeva i iznosi 28′. Stvarni promjer galaksijee je 220,000 svj. godina, dvostruko veći od naše galaksije. Prividni sjaj galaksije je + 7.9 magnituda što odgovara stvarnom sjaju od – 21.6 magnituda. Sjaj M101 je dvostruko veći od sjaja Mliječne staze.Spiralni krakovi M101 su veoma izraženi. Ispunjeni su otvorenim skupovima punih zvijezda plave boje. Na fotografijama je moguće uočiti preko 3,000 HII regija. HII regije su golemi oblaci Hidrogena iz kojih će nastati zvijezde kad se jednom ti oblaci uruše.

Spiralna struktura galaktike nije simetrična. Uzrok nesimetričnosti je sudar s drugom galaksijom koji se odigrao nedavno. Sudar je potaknuo HII regije na urušavanje što je povećalo količinu novonastalih zvijezda.M101 ima pet značajnijih galaksija u susjedstvu: NGC 5024, NGC 5474, NGC 5477, NGC 5585 i Holmberg IV. Sudar s jednom od tih galaksija možda je potaknuo ubrzano formiranje zvijezda u M101 i izobličio njenu spiralnu strukturu. Na M101 je utjecala i izobličila strukturu NGC 5475. Sve galaksije su članice M101 grupe.

U M101 je 24. avgusta 2011. godine otkrivena supernova SN 2011fe. Supernova je dosegla maksimalni prividni sjaj od +9.9 magnituda 13. septembra 2011. godine.Unatoč velikom prividnom sjaju M101 je veoma zahtjevan objekt za promatranje. Njene velike prividne dimenzije uzrok su niskom površinskom sjaju što otežava uočavanje i promatranje galaktike u uvjetima loše prozirnosti i prisutnosti svjetlosnog zagađenja. S tamnih lokacija ako imamo dobru prozirnost moguće je već i 100 mm teleskopom uočiti središte galaksije. U većem teleskopu može se nazrijeti spiralna struktura galaksije. Kod velikih amaterskih teleskopa vidljivo je i nekoliko najsjajnijih HII regija u galaksiji.

M51 

M51 - zadnja - manja.jpg

Lokacija i datum: Sarajevo, 04.08.2016.
Oprema: SW APO 120mm/900mm, NEQ6, Canon 350D mod, FR FF 0,85x
Vođenje: QHY-5II, PHD
Ekspozicija: 70 min
Obrada: Nebulosity, Pixinsight, Photoshop, Lightroom

Galaksija Vrtlog poznata još kao Messier 51a je spiralna galaksija u sazviježđu Lovački psi. Otkrio ju je Charles Messier 1773. godine. Pratilju je otkrio Pierre Méchain 1781. godine.

Galaksija M51a je spiralna galaksija tipa SA. Praćenjem sjaja supernova određena je njena udaljenost od 23 miliona svj. godina. Starije procjene su je smještale na udaljenost od 30 do 37 miliona svj. godina. Prividni promjer galaksija je 11.2 lučne minute što odgovara linearnim dimenzijama od 76,000 svj. godina. Masa galaksije je oko 1.6×1012 sunčevih masa. M51 je dimenzijama i masom upola manja od naše galaksije, Mliječne staze.

Veoma izražena spiralna struktura M51a posljedica je utjecaja sudara s M51b (NGC 5195) u prošlosti. Sudari su se odigrali u dva navrata. Prvi sudar se dogodio prije 500 do 600 miliona godina. U tom sudaru, NGC 5195 je prošla kroz disk M51a. U drugom sudaru koji se dogodio prije 50 do 100 miliona godina NGC 5195 prišla je iz pozadine M51a i ponovno prošla kroz disk. Danas se NGC 5195 nalazi iza M51a. Oblaci plina i prašine u spiralnim krakovima M51 urušili su se zbog sudara s NGC 5195. Posljedica toga je nastanak mnogih regija u kojima se formiraju zvijezde. Te regije slične su maglicama M42 i M8.

M51 sa 8″ SCT (snimanje: Džan Jašarević, obrada Alan Ćatović)

M51-manja.jpg
Teleskop: Celestron C8 200mm/2000mm
Montaža: NEQ6
Kamera: Canon 1100D mod
Vođenje: Celestron radial guider (Off-Axis Guider), QHY-5II, PHD2
Ekspozicija: 43x5min
Obrada: Pixinsight, Photoshop
Lokacija i datum: Sarajevo, 20.3.2017.

NGC 7331 („blizanac“ naše galaksije) i Stefanov kvintet

2d71a2eced54f0471ad92e500ed9afba.1824x0_q100_watermark.jpg

Lokacija i datum: Sarajevo, 04.08.2016.
Oprema: SW APO 120mm/900mm, NEQ6, Canon 350D mod, FR FF 0,85x
Vođenje: QHY-5II, PHD
Ekspozicija: 60 min
Obrada: Nebulosity, Pixinsight, Photoshop, Lightroom

Stefanov kvintet (lijevo na slici) je zanimljiva grupa od pet galaksija u sazviježđu Pegaz. To je prva kompaktna grupa galaksija ikad otkrivena. Ova grupa je zanimljiva zbog svoje „burne“ prošlosti. Četiri od pet ovih galaksija formiraju kompaktan skup, tzv. Hickson-ova (kompaktna) grupa 92 i zajedno učestvuju u kosmičkom „plesu“ koji će najvjerovatnije završiti njihovim spajanjem. Nedavno je otkriven ogroman intergalaktički udarni talas uzrokovan kretanjem jedne od galaksija (NGC 7318B) prema centru skupa. Naime, brzina ove galaksije iznosi nekoliko miliona km/h. Prilikom tog kretanja galaksija NGC 7318B nailazi na kosmičke gasove, pri tome stvarajući udarni talas koji se kreće kroz prostor zagrijavajući gasove do nekoliko miliona stepeni C, pri čemu se emituju rendgenski zraci koji su detektovani sa Zemlje (NASA Chandra X-ray Observatory).

Galaksija NGC 7331 (Caldwell 30) je udaljena oko 38 miliona svj. god. od Zemlje i nalazi se, takođe,  u sazviježđu Pegaz. Najveći prečnik je 10,20 (111 hiljada svj. god.) a najmanji 4,2 uglovnih minuta (46 hiljada svj. god.). Prvo otkriće je napravio William Herschel 6. septembra 1784. godine.

Galaksija je slična našem Mliječnom putu i nerijetko je nazivaju blizancem Mliječnog puta.

NGC 7331 je jedna od najsvjetlijih galaksija sjeverne nebeske polutke koja nije uključena u Messierov katalog. Galaksija se nalazi oko 50 milijuna svjetlosnih godina od nas i okrenuta nam je gotovo rubom. Galaksija je okružena mnogobrojnim pratiljama. Lord Rosse sa svojim 1.8m velikim teleskopom uspio je otkriti spiralnu strukturu u ovoj galaksiji.

Godine 1959. tip II supernove SN 1959D, otkrivena je u galaksiji NGC 7331. Tokom maksimuma supernova je dosegla prividni sjaj od +13.4 magnitude.

Kroz 200 mm teleskop i pod tamnijim nebom, galaksija se vidi kao eliptična mrlja svijetla s sjajnom jezgrom. Sjajna jezgra u nekoliko koraka postupno blijedi prema rubovima. Zbog velikog prividnog sjaja galaksija je vidljiva već i manjim teleskopom ako uvjeti dopuštaju.

Galaksija „Vatromet“ (NGC 6946)

Fireworks galaxy (NGC 6946, Arp 29, Caldwell 12)

Detalji snimanja:
Lokacija: Miševići (Sarajevo)
Oprema: SW APO 120mm f/7.5, FR FF 0.85x, NEQ 6 Pro, Canon 350D mod, QHY 5L-II
Softveri za vođenje: PHD
Vrijeme integracije: 2h
Obrada: Nebulosity, Pixinisght LE, Photoshop

Galaksija Vatromet (NGC 6946,Arp 29, IRAS 20338+5958, MCG 10-29-6, PGC 65001 ili UGC 11597) je prečkasta spiralna galaksija srednje veličine koja je udaljena oko 20 miliona svj. godina od nas.

Karakterizira je intenzivno formiranje zvijezda, posbeno u spiralnim krakovima.Nalazi se na granici između sazviježđa Kefej i Labud. Udaljava se od nas brzinom od oko 40 km/s.Prividna magnituda joj je 9.6, što je čini zahtevnim objektom za snimanje i 10 puta je udaljenija od galaksije Andromeda.

Galaksija je od nas poprilično „sakrivena“ međuzvjezdanom materijom galaksije Mliječni put.NGC 6946 je nazvana galaksija „Vatromet“ jer ima mnogo supernovih koje su uočene u zadnjih 100 godina (SN 1917A, SN 1939C, SN 1948B, SN 1968D, SN 1969P, SN 1980K, SN 2002hh, SN 2004et i SN 2008S). U poređenju, Mliječni put ima jednu supernovu svakih 100 godina.

NGC 5907 (Galaksija „Oštrica noža“)

NGC 5907-zadnaj jpoeg.jpg

Lokacija i datum: Sarajevo, 05.08.2016.
Oprema: SW APO 120mm/900mm, NEQ6, Canon 350D mod, FR FF 0,85x
Vođenje: QHY-5II, PHD
Ekspozicija: 60 min
Obrada: Nebulosity, Pixinsight, Photoshop, Lightroom

NGC 5907 (eng. Knife Edge, Splinter galaxy) je zanimljiva, spiralna galaksija koja je udaljena oko 31 miliona svj. god. od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Zmaj. Najveći prečnik je 12,60 (112 hiljada svj. god.) a najmanji 1,4 uglovnih minuta (12 hiljada svj. god.). William Herschel je prvi put vidio ovu galaksiju maja 1788. godine.

Jedna od zanimljivosti vezana za ovu galaksiju je da se sastoji uglavnom od zvijezda patuljaka (relativno male i slabo luminozne zvijezde).

Oko ove izdužene galaksije uočen je zanimljiv “plimni oblak” koji je okružuje. Smatra se da je taj oblak nastao uslijed gravitacionog međudejstva sa galaksijom koja se nekada nalazila u blizini. Supernova 1940A nalazi se u ovoj galaksiji.

M33

Triangulum Galaxy, M33

Messier 33 (NGC 598), spiralna galaksija u sazviježđu Trokut, snimljena 19. 12. 2014 sa Bjelašnice (Sarajevo).

M33 je treća po veličini galaksija u Lokalnom jatu. Nalazi se na udaljenosti od 2.92 miliona svj. godina i približava nam se brzinom od 24 km/s.Galaksija M33 se nalazi samo 750,000 svj. godina od masivne M31 i postoji mogućnost da su te dvije galaksije povezane gravitacijskim uticajem.

M33 ima prečnik od oko 60,000 svj. godina, upola manje nego naša galaksija i skoro četiri puta manje nego Andromeda. Masa galaksije je između 10 i 40 milijardi sunčevih masa (oko 1/30 mase Mliječnog puta).

Postupak snimanja:

– Light i dark frames (sa različitim ekspozicijama)

– Kalibriracija, normalizacija i stakiranje u programu Nebulosity.

– Finalna obrada u programima PixInsight i Photoshop.

M104

M104

Sombrero galaksija (M104) 

Oprema: SW APO 900mm f/7.5, FF FT 0.85x, Canon 500D, laptop
Obrada: Photoshop

Opis galaksije: M104 (NGC 4594) poznata još i kao galaksija Sombrero je spiralna galaksija u sazviježđu Djevica. Galaksiju je otkrio Pierre Méchain 1781. godine nakon izdavanja knjige s Messierovim katalogom. Charles Messier je u osobnoj kopiji kataloga rukom zapisao podatke o još 5 otkrivenih objekata (kasnije prepoznatih kao M104 do M109). Otkriće M104 je objavljeno 1783. godine u knjizi Berliner Astronomisches Jahrbuch. William Herschel je samostalno otkrio galaksiju 1784. godine.M104 se nalazi na udaljenosti od 29.3 miliona svj. godina. Njene prividne dimenzije su 8.7′ dužine i 3.5′ širine. Stvarni promjer galaksije je 74,500 miliona svj. godina.Galaksija je poznata po svom obliku koji podsjeća kao šešir Sombrero. Naime, ekvator galaksije M104 nagnut je 6° prema nama i zbog toga galaksiju gledamo skoro iz profila. Pruga prašine i plina koji presijeca disk galaksijee je zapravo prsten plina i prašine koji okružuje jezgru. Prsten sadrži većinu molekularnog vodika u galaksiji i mjesto je gdje se formiraju nove zvijezde.Spektroskopska promatranja u IC dijelu spektra pokazala su da središte M104 nije ispunjeno mladim zvijezdama.Koristeći spektroskopske podatke s teleskopa CFHT i Hubble, astronomi su došli do zaključka da je u središtu M104 supermasivna crna rupa. Podaci dobiveni promatranjem brzine rotacije zvijezda blizu središta pokazali su da je masa središnje crne rupe oko milijardu puta veća od mase Sunca. Time je crna rupa u M104 postala jedna od najmasivnijih crnih rupa u obližnjim galaksijama.

M104 posjeduje relativno veliki broj kuglastih skupova. Njihov broj je procijenjen na između 1200 i 2000. Odnos broja kuglastih skupova i sjaja galaksijee je znatno veći nego u Mliječne staze ali je otprilike podjednak galaksijama s jednako velikim središnjim ispupčenjima.M104 je moguće lako uočiti u 100 mm teleskopu pod tamnim nebom. U 200 mm teleskopu pruga prašine je vidljiva kao nagli prekid u sjaju galaksije. Pod veoma tamnim nebom 200 mm teleskop će pokazati i južni, tamniji dio galaksij,e odvojen prugom prašine.

Slike u većem formatu možete pogledati na ASTROBIN i FLICKR.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s